Старшая группа «Ягодки».
Воспитатели: Куулар Елена Вячеславовна, Кара-Сал Биче-Кыс Буяновна
Помощник воспитатель: Куулар Роля Романовна
В группе воспитываются 20 детей.
-Уругларынар-биле шимченгир оюннар ойнаксап турар болзунарза мону базывыт: https://daynotes.ru/podvignie_igri_dlya_detey_v_pomeshenii/
-Чуруттунуксап турар болзунза, мону базывыт: http://risuemdoma.com/video
-Солун номнар уругларынар-биле номчуксап турар болзунза, мону базывыт:https://mishka-knizhka.ru/skazki-dlay-detey/
— Солун аудиономнар уругларынар-биле дыннаксап турар болзунза, мону базывыт: https://deti-online.com/audioskazki/
— Уругларынар-биле танцылап-хоглексеп турар болзунза, мону базывыт: list=PLJjGmM6lHmBZc40XpBWsLYR0YYvqgu2bm
Уругларынар-биле танцылап-хоглексеп турар болзунза, мону базывыт: list=PLJjGmM6lHmBZc40XpBWsLYR0YYvqgu2bm
Бичии чаштар аразынга конкурс «Тыва хевим -чоргааралым».

«Тыва хевим чоргааралым».
Шагаа-2022

Ыры-хогжум кичээли.(Холдар сайзырадылгазы)
Тема : «Бичии хензиг холчугаштар»
Сорулгазы:Уругнун холдарын шимчедиринге чанчыктырып ооредир.Бодуун шимчээшкиннерни уругга айтып берип тургаш оскерлиишкинни биле шын кылып чанчыктырар.Ыры-хогжумге ынак болурун чедип алыр.
Сула шимчээшкин: «Холчугаштар».
1)Холчугаштар хочалар (холдарын артынга чажырар).
Кайда силер,костуннер!
-Бо-дур бис,бо-дур бис!(холдарын шимчедип коргузер).
Бо-ла болгай хокаштар.
2)Хензиг-хензиг салаалыг (салааларын шимчедип коргузер)
Хенче-хенче хочалар.
Бо-дурбис,бо-дур бис (чугаалаар)
Бо-ла болгай хокаштар.(холдарын часкаар).
Уругларга бо ссылка- биле киргеш «Арбай-Хоор» деп ырыны салып берип, дыннадынар.
Январь 25
Тема: Улуг, бичии деп состер.
(Ойнаарактар дугайында чугалаар)
Сорулгазы: Уругларга улуг-бичии деп чуулдерни билиндирери. Ойнаарактын улуг, бичезин ылгап билиринге база оларны шын адап ооредир, ойнаарагынга камныг, хумагалыг, эштери-биле улежип ойнаарынга кижизидер.
Экии уруглар! Алдын хунум, ак-кок дээрим,
Ие черим,
Эжим-оорум,
Башкыларым,
амыр-ла амыр!
Уруглар мээн холумда чуу-дур? (Башкы холунга улуг бомбукту тудуп алгаш коргузер). (Бомбук)
Улуг-дур бе, бичии-дир бе? (Улуг)
-А бо бомбук кандыг — дыр? (Бичии)

Оюн: Улуг, биче ойнаарактарны ангыла.
Сула шимчээшкин:
Башкым биле кылаштаал,
Бажывысты донгайтыыл.
Холдарывыс часкап,
Кончуг дурген кодурээл.
Январь 26. (2022ч)
Тема: Когудуглер.
Сорулгазы: Уругларга когудуглернин состерин шын адап ооредир, чугаа домаан сайзырадыр. Уругларнын сос курлавырын байлакшыдар.

-Экии, уруглар! Богун бисте аалчылар келген, ол дээрге Долаана биле Кудерек-тир.
-Уруглар- биле мендилежиилинерем. (Экии — экии).
-Силерге ам ойнаарга солун болур. Чуге дизе, бисте кымнар чедип келди, уруглар? (Долаана,Кудерек).

-Мен силерге чуруктар коргузейн. Чурукта чуну коруп тур силер, (бичии уруг). Чурукта бо бичии уруг хевин кедер деп турар. Бис бо уругга бо шулукту чугаалап бреээлинерем,уруглар.
Теп-теп кежээкей,
Теве сарыг идиин кет,
Топ-топ кежээкей,
Тонун кет, чарашпай. (Шору чугаалаптар уругларга чугааладыр).
-Эр-хейлер! Дараазында чурукту коруп корээлинер. (чурукта чаа кылаштап турар уругнун чуруу. )
Бирээ, ийи, боо-бооп,
Бир бастым, бооп-бооп.
Бооп-бооп, бопуйлен,
Бопуй-бопуй, бурунгаар,
Бирээ,ийи,уш
Ам бичии оюндан ойнаптаалынар.Салаалар-биле оюн » Арбай-хоор».
Арбай-хоор, арбай-хоор
Чуп-чудурук, бип-билек,
Кып-кыры, оп-ожун,
Кижиргенчиг колдуктар.
Чем чивес уругларга когудуг:
Дайнап чиирге,
Таан таптыг,
Ажырарга, амданныг
Кадыын чип аар,
Каак-каак, каак-каак.
Январь 27
Тема: Чангыс-хой деп состер. Ойнаарактар дугайында чугаалар.
Сорулгазы: Уругларга чангыс-хой деп чуулду билиндирер. Уругларнын аас чугаазын деннеп, санап, сактып, боданып ооренирин сайзырадыр.
Словарь-биле ажыл: чангыс,хой.
Оюн: Матрёшканы санаал.
Улуг матрёшка-бирээ
Оглу- ийи
Бир оглу- уш.

Сула шимчээшкин: Анайжыгаш оттуп келгеш,
Херлип- коступ холун силгээн.
Бутчугажын олуй-солуй
Шурагылап тепсенгилээн.
Январь 31
Тема: Мээн ойнаараам.
Сорулгазы: Уругларга ойнаарак деп чуулду билиндирер. Уругларны ойнаарагы-биле таныштырар. Оларнын аттарын адап ооредир.
Оюн. «Чуу-дур ол?»
Башкы хапта ойнаарактарны уштуп, уруглардан айтырар.
(Уруглар ойнаарактарны тып алырга-ла, стол кырынче делгей салыр.)
Амытаннар эдип турган:
Ии-хоо, ии-хоо!
Чуу-дур ол? (аът)
Моо-моо, моо-моо!
Чуу-дур ол? (инек).

Сула шимчээшкин:
Сайзанак ка бараалам,
Саанчы деп ойнаалам.
Инектерим келди,
Ийи-бирлеп саалам.
Бирээ, ийи,
Бирээ, ийи,
Саржаг, чокпек бо-дур ийин!
Февраль 3
Тема: Орус улустун тоолу «Борбак далган»
Сорулгазы: Уругларны идепкейлиг чугаазын сайзырадыр, айтырыгларнын дузазы-биле кыска домактарны тургузар болгаш сос курлавырын байыдар. Уругларны тоол дузазы-биле кежээ, дыннангыр, кээргечел болурунга кижизидер
Экии, уруглар! Кым- дыр мен, уруглар? (Кырган-ава).
Мен хуулгазын тоолчу кырган-ава- дыр мен. Богун силерге мен орус улустун тоолу «Борбак далган» деп тоолду чугаалап бээйн.

Сула шимчээшкин: Борбак далган борбаннааш,
Борбаннадыр шураар-даа,
Карактарын шиер-даа,
Катап-катап чуглур-даа.
Февраль 4
Тема: Опей ырылар.
Сорулгазы: Уругларны улустун аас чогаалынга даянып, эвилен-ээлдек болурунга кижизидер. Опей ырыларнын дузазы-биле уругларнын аас чугаазын сайзырадыр
Опей ырыны оожум салып каан турар(аудиозапись). Авазы азы улуг улус ырлап бээр.
Опей ырыны оожум ырлаар.
Опей-опей, оой,
Ошку саарым, оой,
Увай-увай, оой,
Улуг сарыым, оой.
Опей сарыым, оой-оой,
Кужур кызым, оой-оой,
Удуй берем оой-оой,
Кужур кызым, оой-оой.
Сула шимчээшкин: Буттарым боттары
Бурунгаар базыпты:
Бирээ топ, ийи топ.
Улай-улай топ-топ,
Ушпайн бардым топ-топ!
Дидактиктиг оюн: «Опейле».
Уругларга ойнаар- кыстарны тутсуп бергеш, опейледир. Уруглар боттары опейлээр.
- Февраль 7.
Долгандыр турар чуулдер — биле таныжылга
Тема:Азырал дириг амытаннар.
Сорулгазы: Уругларга азырал дириг амытаннарны таныштырып уламчылаар. Уругларнын дыл-домаан оюннар дузазы-биле сайзырадыр

- Оюн: «Дириг амытаннар канчаар эдерил?»
Аът канчаар киштээр? — Ии-хоо, ии-хоо
Инек канчаар эдерил? Моо-моо
Бызаа канчаар эдерил? Муу-муу
Диис канчаар эдерил? Мяон-мяон
Хой канчаар эдерил? Мээ-мээ
Ыт канчаар эдерил? Хог-хог
Ошку канчаар эдерил? - Сула шимчээшкин: «Дииспеем»
Чаптанчыг мээн дииспеем
Зарядкалап кирипти
Бар шала-биле херлир-даа,
Бажын ол-бо октаар -даа
Холдар биле: хоп-хоп
Буттар — биле: топ-топ
Февраль 8. Чурулга
Тема: Ойнаарактарны оннээли
Сорулгазы: Уругларны ойнаар ойнаарагынын дугайында болгаш оннерни ылгап билиринге ооредир, куш-дамырын сайзырадыр, ойнаарагынга ынак болурунга кижизидер
Кичээлдин чорудуу:
-Экии, уруглар!
-Уруглар, богун бисте Долаана аалдап келген-дир. Долаана бистин -биле чараш чурук оннээр дээш келген. Долаана чурук эккелген корээлинер. Оннери чок-тур, будуттунмаан. Чурукта чуу бар -дыр, адап корунерем уруглар. (Хун-хунчугеш).

-Хунчугеш кандыг оннуг-дир(сарыг).
-Хунчугеш кайда чурттап турарыл уруглар (дээрде).
-Оон хевири кандыг-тыр,уруглар? (борбак)
Чурукту Долаанага дузалажып оннээлинерем.

Сула шимчээшкин:
Бижип чуруур холдарывыс
Бичии када дыштанынар,
Бирээ, ийи, уш,
Бирээ ийи, уш.
Богун кичээлдин темазы: «Адап корем».
Сорулгазы: Чаштарнын чугааланып ооренирин деткип, чараш, хуулгаазын состерге чанчыктырып, сос курлавырын байлакшыдар.

- Февраль 10.
Беседа: » Мээн найыралдыг ог- булем». - Сорулгазы: Ог булезинде чоок кижилеринин дугайында чугаалап ооредир, айтырыгларга харыылап ооредир. Ог-буле дээрге эн чоок, ынак кижилери деп чуулду ооредип, билиндирер.

Авам бо-дур,ачам бо-дур.
Аразында ынай мен мен.
А бо болза акым,угбам-
Аажок эргим торээннерим.
Онаалга: Уругларнын эргим, ынак, чоок кижилери -биле, ог- булези-биле тыттырган чуруктарын чоргузар.
